مهاجرت های بی رویه و روز افزون، پیامدهای بسیاری برای شهرها و سکونتگاه های مقصد به وجود آورده است. اثرات اجتماعی مهاجرت بر شهرها باعث می شود قوم مداری و تنوع زبانی و چگونگی ایجاد هم نوایی در بین ساکنین شهر مدنظر باشد. این موضوع در شهر تاکستان در استان قزوین مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته است. برای تبیین مسئله از نظریه های مایکل تودارو، ادوارد ساپیر، بنیامین ورف و ویلیام. جی. سامنراستفاده شده است. این تحقیق به روش های کتابخانه ای (اسنادی) و میدانی (به ویژه پرسش نامه و پیمایش) انجام پذیرفته است. ضمن تأیید روایی پرسشنامه توسط اساتید مجرب، پایایی آن نیز با روش آلفای کرونباخ و با ضریب 82. 2 درصد به دست آمده و از نرم افزار SPSS در تحلیل و پردازش آن، با استفاده از روش ضریب همبستگی پیرسون استفاده شده است. نتیجه بدست آمده از تحلیل پرسشنامه های تکمیل شده توسط 400 نفر که تعداد آن براساس جدول مورگان و افراد آن به روش تصادفی انتخاب شده اند، حاکی از آن است که بین قوم مداری و تنوع زبانی با توسعه ی شهری رابطه معنی داری وجود دارد.

قوم مداری اندیشه، شکل گیری معرفت در بستر تاریخ و فرهنگ، از معضلات معرفتی پست مدرنیسم است. مدرنیسم برای غلبه بر مشکلات معرفتی و خشونت دوران روشنگری به جستجوی عقلانیت عینی و تجربه گرایی عاری از ارزش داوری پرداخت. نقد مدرنیسم نشان داد همه شاخه های معرفت قوم مدارند. از نظر پست مدرنیست ها، مشاهدات گران بار از نظریه اند و دانشمندان، روش های تحقیق و موضوعات پژوهشی، همه محصول اجتماعند. عده ای نتیجه گرفتند که در فضای پست مدرن هر گونه حرکت علمی محکوم به شکست است. برخی کوشیدند آثار عقلانیت های خاص را که بر روند پژوهش تاثیر گذارند، تحت محاسبه درآورند و از این طریق به عینیت نزدیک تر شوند. از نظر واتسن نقطه شروع این تلاش توجه به وجود مولفه های ایدئولوژیک در پژوهش های علمی است. بدین ترتیب می توان ایدئولوژی موضوعات مورد مشاهده را برای گسترش فرضیه های هنجاری یا جامعه شناختی به کار برد و آزمایش این فرضیه ها را با هدف حجت آوری یا قوم مداری هدایت کرد. نتایج این رویکرد دفاع از عقلانیت، عینیت متوازن و حفظ دموکراسی علمی است. عدم توجه به تفاوت مطالعات تجربی و غیر تجربی در این الگوی پژوهشی می تواند به تحویل گرایی بیانجامد.

داستان های دده قورقود را می توان بخشی از یادداشت های تاریخی - فرهنگی شاخه ای از اقوام بزرگ ترک (قبایل اوغوز) دانست. این داستان ها انعکاسی از شرایط اجتماعی جامعه ای است که به جهت حاکمیت «سنت» بر مناسبات اجتماعی، در ردیف اجتماعات ابتدایی با همبستگی مکانیکی و به تعبیر دیگر، جز اجتماعی با «اراده طبیعی» است. داستان های دده قورقود در خود مضامین و مفاهیمی دارد که می توان آنها را بخشی از حلقه های فرهنگ مشترک و جهانی انسان قلمداد کرد. مطالعه جامعه شناختی داستان های کتاب دده قورقود ضمن آنکه نوع سازمان اجتماعی قبایل اوغوز را می نمایاند، ما را با ریشه های تاریخی - اجتماعی ساختارهای فکری یعنی، باورها، اعتقادات، ارزش ها و شیوه های رفتار عرفی و غیر عرفی (دنیوی و دینی) ترکان - بخشی از جامعه انسان جهانی - آشنا می کند. در این مقاله، در کنار شناخت ساخت اجتماعی قبایل اوغوز، وضعیت فرهنگی، پویایی و ایستایی آن؛ نوع روابط خویشاوندی و حاکمیت سنت پیر سالاری؛ قوم مداری و برخی دیگر از پدیده های اجتماعی موجود در اجتماع قبایلی اوغوز، بینشی حاصل می شود.

در سنت و میراث جامعه شناسی تفسیری «ماکس وبر»، به موضوعات معرفتی و روشی برجسته ای حاصل از تلایم ذهن و واقعیت تجربی توجه شده است. با بازخوانی آرای وبر، اصلی منکشف می شود که می توان آن را به عنوان اصل «قوم مداری روش شناختی» صورت بندی کرد. این اصل واجد ظرفیت های مهمی هم برای زایش و هم برای تحول علوم اجتماعی (فرهنگی) است. این مقاله تلاش کرده است تا با استفاده از روش پژوهش اسنادی و رویکرد نظری «دنی کوش»، مولفه های اصل مذکور را در پنج محور استخراج و تحلیل کند که آن محورها عبارت اند از: «خوانشی دیگر از ربط ارزشی و علاقه فرهنگی»، «تجربی-واقعی بودن علوم فرهنگی»، «عزیمت از ارزش فرهنگی به ارزش های فرهنگی»، «جهان شمول گریزی علوم اجتماعی» و «عقلانی شدن های گوناگون در بستر فرهنگ ها». نتایج نیز شامل سه محور «مفروضات جهان شناختی»، «مخاطره معرفتی» و «سلطه علمی برآمده از خطای روش شناختی» هستند.

از میان عوامل متعددی که ممکن ست با کاربرد یک زبان دوم مرتبط باشند، بررسی رابطه دو عامل اجتماعی فرهنگی قوم مداری زبانی و جمع گرایی با کاربرد زبان فارسی در میان دانش آموزان ترک زبان منطقه مغان، موضوع این پژوهش است. جامعه آماری این تحقیق تمام دانش آموزان شاغل به تحصیل در منطقه مغان اعم از شهری و روستایی و دختر و پسر هستند که در سال تحصیلی 83-82 به تحصیل مشغول بوده اند. انتخاب یکصد و بیست نفر آزمودنی این تحقیق به صورت نیمه تصادفی صورت گرفته است و ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه است و اطلاعات بدست آمده از طریق آن، توصیف و تحلیل شده اند. این تحقیق نشان داد که جامعه دانش آموزان منطقه، اساسا جامعه ای جمع گراست و این خصوصیت یکی از موانع کاربرد زبان فارسی به شمار می رود. از سوی دیگر، علاقه به قومیت و زبان مادری یکی از ویژگی های دانش آموزان منطقه است. اما این ویژگی بر خلاف تصور، رابط مثبتی با میزان کاربرد زبان فارسی به عنوان زبان دوم دارد.

پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر مولفه های قوم گرایی بر روی مشارکت سیاسی شهروندان استان بوشهر انجام شده است. در این تحقیق مولفه های قوم گرایی شامل ترجیح قومی، گرایش قومی و قوم مداری است که در چارچوب هدف کاربردی و از نظر نوع تحلیل، توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری تحقیق کلیه شهروندان استان بوشهر در نظر گرفته شده اند. مطابق سرشماری سال 1395تعداد آن ها 1163400 نفر برآورد شده است. حجم نمونه تحقیق با استفاده از فرمول کوکران 384 نفر استخراج گردید . هم چنین با کاربرد روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای و تصادفی پرسشنامه محقق ساخته به اجرا درآمد. یافته های پژوهش نشان می دهد تاثیر مولفه های متغیر قوم گرایی شامل ترجیح قومی، گرایش قومی و قوم مداری بر مشارکت سیاسی شهروندان استان بوشهر به ترتیب به میزان 25.3 % ، 26.8% ، 14.5% و تاثیر متغیر اصلی تحقیق یعنی قوم گرایی بر مشارکت سیاسی 36.8% به دست آمده است. این پژوهش در راستای اهمیت استان های مرزی کشور به لحاظ مشارکت سیاسی انجام شده است.

مقدمه و اهداف: اکثر ملت ها و کشورهای جهان از ترکیب جمعیتی یکسانی برخوردار نیستند و دارای تنوع و تکثر قومی می باشند. هویت قومی از هویت های میانی در عصر جدید به شمار می آید که فراتر از هویت فردی و فروتر از هویت ملی قرار دارد. از همین رو، این هویت دارای عناصر مشترکی از قبیل؛ فرهنگ، تاریخ، مکان، زبان، نژاد، مذهب و ... با هویت ملی می باشد. مسأله قومیت یکی از مسائل بغرنج در کشورهای گوناگون می باشد و کشورهایی که تنوعات اجتماعی و قومی دارند چالش های متعددی را تجربه می کنند. کشور ایران نیز جامعه کثیرالقومی است که گروه های فرهنگی، زبانی و مذهبی گوناگون را در خود جای داده. آنچه در این گونه جوامع اهمیت فوق العاده دارد، ایجاد و تقویت همبستگی ملی و در عین حال حفظ تنوع و گوناگونی است که در عرصه های مختلف در اقوام دیده می شود. روش: جهت بررسی دو امر یاد شده پژوهش حاضر در چارچوب روش کمی و با تحلیل پیمایشی انجام شده است. جامعه آماری 299 نفر از مردمان ترکمن و 127 نفر از مردمان سیستانی در شهرهای مختلف استان گلستان می باشد. هر دو قوم از 9 طایفه می باشند که به توازن جمعیتی، پرسشنامه ها پر شد. داده ها در دو سطح توصیفی و استنباطی تحلیل گردید که در سطح توصیفی؛ توزیع فراوانی و میانگین و در سطح استنباطی؛ از ضریب همبستگی پیرسون و آزمون تی استفاده شد. همچنین از نظریات؛ نوسازی، محرومیت نسبی، مقوله بندی هویتی، به مثابه چارچوب نظری بهره گرفته شد.یافته ها: داده ها نشان می دهد در ابعاد هویت قومی و هویت ملی تشابه و تفاوت هایی بین ترکمن ها و سیستانی های استان گلستان دیده می شود. به عبارتی گرایش های قومی در بین این دو قوم گرچه چندان قوی نبوده ولی بیشتر از متوسط می باشد. اما در یک مقایسه، آمارها گویای آن است که میزان گرایش به هویت ملی و هویت قومی در بین ترکمن های استان گلستان بیشتر از متوسط بوده است. از طرفی در یک مقایسه، بین گرایش به هویت قومی و هویت ملی تفاوت معنی داری وجود دارد و میانگین گرایش به هویت قومی بین این قوم بیش تر از گرایش به هویت ملی است. در خصوص سیستانی ها نیز این آمارها نشان می دهد میزان گرایش به هویت ملی و هویت قومی در بین سیستانی های استان گلستان بیشتر از متوسط بوده است. ضمن آنکه در یک مقایسه، بین گرایش به هویت قومی و هویت ملی تفاوت معنی داری وجود دارد و میانگین گرایش به هویت ملی بین این اقوام بیش تر از گرایش به هویت قومی است. در کل نتایج نشان از ضعف نسبی شناخت ابعاد تاریخ بین این مردمان می باشد که این مسأله خلاء آموزشی در حوزه های مربوطه را برای این اقوام عیان می سازد. ضمن آنکه محدودیت های ساختاری در معرفی و بازخوانی هویتی و سلطه فرهنگ کلان، اقوام(خصوصا اقوام کم جمعیت) را در یک بی میلی و بی توجهی به حفظ و معرفی تاریخ قومی خود که به نوعی ناشی از انزوای قومی می باشد کشانده است.نتیجه گیری: در پرتو عناصر شناختی، احساسی و ارزشی و در راستای حفظ تنوعات قومی می بایست بازخوانی قومیتی برای این اقوام صورت گیرد. از طرفی محرومیت ها و شکاف های اجتماعی در پرتو نگرش های قومی می تواند ستیزه ها و تنش های قومی را برانگیزد که این مهم نیز با بسترمندی عادلانه حقوق اجتماعی، نه تنها سدی بر احساس تبعیض و نارضایتی و تنش های قومی منبعث از آن می تواند باشد، بلکه همسویی و همنوایی قومی را در جامعه کلان ایران تقویت خواهد کرد.

در این اثر با هدف روشن شدن معنای «شخصیت متعصب» در علوم اجتماعی، مفاهیم مرتبط با آن مورد مطالعه و مرور اسنادیِ نظام‎مند قرار می گیرند.در این مقاله از روش تحلیل اسنادی به مرور نظریات و دیدگاه های این حوزه تئوریک پرداختیم. در نهایت با بررسی مفهوم محوری «افراط گرایی»، عناصر مفهومیِ تشکیل دهنده ی آن («قوم مداری»، «جزم‎ اندیشی»، «خودشیفتگی جمعی»، «بیگانه هراسی»، «کینه توزی»، «خشونت عملی»، «پیروی از اقتدار» و «مبلغ مآبی» که جمعا حولِ مواضع «رادیکال» و «محافظه کار» شکل می گیرند) بررسی و از یکدیگر تفکیک می شوند. در نهایت «شخصیت متعصب» به عنوان کلان مفهومی که «افراط گرایی» را در ساحت خرد و در عرصه ی سیاسی-اجتماعی (با نمودهایی چون «اقتدارگرایی» و «بنیادگرایی») و نیز در عرصه ی مصرف و سرگرمی بازنمایی می کند، معرفی می شود. این اثر تلاشی نظری در جهتِ ابهام زدایی و سامان مند کردنِ مفاهیم حوزه ی «خشونت ایدئولوژیک» به حساب می آید که در نهایت، چهارچوبی مفهومی را برای طبقه بندی مفاهیمِ این حوزه، ذیلِ چترِ مفهومیِ «تعصب» ارائه می دهد. همچنین موقعیت این مفهوم را در منظومه نظری مفاهیم مشابه تعیین می کند.